Wielu przedsiębiorców, którzy w czasie pandemii skorzystali z pomocy w ramach programu „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju”, obecnie otrzymuje wezwania do zwrotu całości uzyskanej subwencji. Polski Fundusz Rozwoju (PFR), działając jako powód, nierzadko opiera swoje żądania na zarzutach ryzyka wykorzystania środków niezgodnie z celem, powołując się na rekomendacje organów zewnętrznych, takich jak Centralne Biuro Antykorupcyjne.
Otrzymanie pozwu na kilkadziesiąt, a czasem kilkaset tysięcy złotych, jest dla każdego przedsiębiorcy sytuacją skrajnie stresującą.
Jednak, jak pokazuje niedawna praktyka sądowa, wezwanie do zapłaty, ani nawet pozew, nie oznaczają, że sprawa jest przegrana. Skuteczna i wielotorowa strategia obrony może doprowadzić do całkowitego oddalenia powództwa PFR.
Analizując niedawny wyrok Sądu Rejonowego Lublin – Wschód w Lublinie (sygn. akt VIII GC 1272/25), w którym PFR domagał się od przedsiębiorcy reprezentowanego przez Kancelarię Adw. Kamila Mazura zwrotu 63 000 zł subwencji, można wyodrębnić kluczowe linie obrony, które przesądziły o sukcesie pozwanego.
🏛️ Strategia 1: Zarzut nadużycia prawa (art. 5 k.c.)
W przywoływanej sprawie, PFR oparł całe swoje żądanie wyłącznie na negatywnej rekomendacji CBA. Rekomendacja ta nie stwierdzała jednak dokonania nadużycia, a jedynie identyfikowała „zwiększone ryzyko”.
Sąd uznał taką podstawę za niewystarczającą. Wskazał, że PFR, mimo iż dysponował mechanizmami kontrolnymi (§ 8 Regulaminu), przez niemal trzy lata od otrzymania pierwszej informacji z CBA (maj 2021 r.) do wydania decyzji (kwiecień 2024 r.), nie podjął żadnych własnych czynności weryfikujących.
Kluczowy wniosek Sądu: Żądanie zwrotu całej subwencji, oparte jedynie na niepotwierdzonym podejrzeniu i blankietowej rekomendacji, bez próby weryfikacji, stanowi nadużycie prawa podmiotowego i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd wprost wskazał, że takie działanie podważa fundamentalną zasadę zaufania obywateli do państwa.
🏛️ Strategia 2: Milcząca akceptacja rozliczenia
To jeden z najistotniejszych argumentów, który może przesądzić o wygranej. W analizowanej sprawie przedsiębiorca złożył w wymaganym terminie (11 czerwca 2021 r.) oświadczenie o rozliczeniu subwencji.
Zgodnie z regulaminem PFR (§ 5¹ ust. 9), Fundusz miał 15 dni roboczych na wydanie jednej z dwóch decyzji: albo decyzji określającej kwotę do zwrotu (potwierdzającej rozliczenie), albo decyzji informującej o okolicznościach uniemożliwiających rozliczenie (np. z powodu wszczęcia postępowania wyjaśniającego).
PFR nie zrobił nic. Przedsiębiorca przez lata nie otrzymał żadnej informacji zwrotnej. Sąd uznał tę bierność PFR za „milczącą akceptację” (łac. per facta concludentia) złożonego oświadczenia.
Wniosek Sądu był jednoznaczny: skoro subwencja została (w sposób dorozumiany) rozliczona, powódka nie mogła już domagać się jej zwrotu, niezależnie od przyczyny.
🏛️ Strategia 3: Wykazanie faktycznej zgodności z celem programu
Chociaż argumenty prawne (nadużycie prawa i milcząca akceptacja) były decydujące, obrona musi być również poparta dowodami faktycznymi.
Pozwany przedsiębiorca wykazał przed Sądem, że otrzymaną kwotę 63 000 zł w całości przeznaczył na „ratowanie” prowadzonej działalności. Co więcej, udowodnił, że aby przetrwać pandemię, dołożył do firmy również własne oszczędności.
To kluczowy element uwiarygadniający obronę. Pokazuje, że przedsiębiorca działał w dobrej wierze i zrealizował cel programu, jakim było utrzymanie działalności i miejsc pracy. Sąd wprost uznał, że żądanie zwrotu środków w takiej sytuacji byłoby „krzywdzące i sprzeczne z celem” Tarczy Finansowej.
🏛️ Strategia 4: Zarzut przedawnienia (art. 118 k.c.)
W każdej sprawie cywilnej o zapłatę, pierwszą czynnością obronną jest zbadanie terminu przedawnienia. W sporach z PFR dotyczących Tarczy 1.0, termin ten jako roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, wynosi 3 lata .
Kluczowe jest jednak ustalenie, od kiedy ten termin biegnie. Sąd w sprawie VIII GC 1272/25 wskazał, że początek biegu wymagalności należy liczyć od momentu, w którym PFR, zgodnie z umową i regulaminem, był zobowiązany do rozliczenia subwencji (art. 120 § 1 k.c.). W tamtej sprawie termin upływałby z końcem 2024 roku. Analiza tej daty jest kluczowa dla każdej indywidualnej sprawy.
Wnioski dla przedsiębiorców
Wyrok w sprawie VIII GC 1272/25 pokazuje, że otrzymanie wezwania do zwrotu subwencji PFR nie jest końcem sprawy, a dopiero jej początkiem. Fundusz, mimo iż dysponuje silną pozycją, również jest związany przepisami prawa, terminami oraz zasadami współżycia społecznego.
Obrona przed roszczeniami PFR jest procesem skomplikowanym i wymaga dogłębnej analizy nie tylko samej umowy, ale również treści Regulaminu (wraz z jego licznymi zmianami), a także precyzyjnej chronologii kontaktu z PFR.
Jeśli otrzymali Państwo decyzję PFR wzywającą do zwrotu środków lub pozew sądowy, zapraszamy do kontaktu. Nasza Kancelaria przeprowadzi szczegółową analizę Państwa sprawy, oceni zasadność roszczeń Funduszu i przygotuje skuteczną strategię obrony procesowej.