Grudzień to w Kancelarii Adwokackiej czas szczególnej mobilizacji. Wzmożona praca w sądach, prokuraturach i urzędach wynika z dążenia do zamknięcia bieżących spraw oraz uporządkowania dokumentacji przed nadchodzącym nowym rokiem. Jednak dla przedsiębiorców i wierzycieli koniec roku to przede wszystkim „ostatni dzwonek” na zabezpieczenie swoich roszczeń pieniężnych.
Wszystko za sprawą nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 roku, która w istotny sposób zmieniła sposób obliczania terminów przedawnienia.
📅 Przedawnienie roszczeń – koniec roku jako kluczowa data
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 118 Kodeksu cywilnego:
„Z zastrzeżeniem przepisów szczególnych, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata”.
Ta zmiana przepisów jest niezwykle korzystna dla Wierzycieli. Oznacza ona, że w przypadku większości standardowych roszczeń (np. z tytułu nieopłaconych faktur czy wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy), termin przedawnienia nie upływa z konkretną datą dzienną (np. 15 maja), lecz zostaje „wydłużony” do 31 grudnia danego roku .
W praktyce wierzyciel dochodzący zapłaty z faktury, której termin przedawnienia wynosi 3 lata (roszczenie związane z działalnością gospodarczą), nie musi obawiać się przedawnienia w trakcie roku – jego roszczenie wygaśnie dopiero z ostatnim uderzeniem zegara w noc sylwestrową roku, w którym upływa termin .
⚠️ Termin zawity – pułapka daty dziennej
Należy jednak zachować szczególną czujność, ponieważ prawo cywilne zna również pojęcie terminu zawitego (prekluzyjnego). Choć potocznie często mylony z przedawnieniem, rządzi się on zupełnie innymi prawami:
- Brak wydłużenia do końca roku: Terminy zawite kończą swój bieg dokładnie z upływem określonego czasu (co do dnia), niezależnie od kalendarza.
- Bezwzględny charakter: Sąd bierze je pod uwagę z urzędu. Po ich upływie uprawnienie definitywnie wygasa i co do zasady nie można go „przywrócić” ani przerwać tak łatwo jak przedawnienia.
- Cel: Mają one na celu szybkie i ostateczne rozstrzygnięcie niepewnych stanów prawnych.
Przykład terminów zawitych w praktyce
Dla lepszego zrozumienia różnicy, warto przyjrzeć się dwóm popularnym instytucjom:
- Skarga pauliańska (art. 534 KC): Uprawnienie wierzyciela do żądania uznania czynności dłużnika za bezskuteczną (np. gdy dłużnik wyzbywa się majątku na rzecz rodziny) wygasa po upływie 5 lat od daty tej czynności. Jest to termin zawity – jeśli czynność miała miejsce 10 marca 2020 r., prawo do skargi wygasa 10 marca 2025 r., a nie na koniec roku.
- Rękojmia za wady rzeczy (art. 568 § 1 KC): Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat (lub 5 lat przy nieruchomościach) od dnia wydania rzeczy. Po stwierdzeniu wady Nabywca ma rok na złożenie odpowiedniego oświadczenia sprzedawcy np. z żądaniem wymiany towary. To również termin zawity, którego upływ zamyka drogę do realizacji uprawnień z rękojmi.
Podsumowanie – nie czekaj do Sylwestra!
Choć przepisy o przedawnieniu dają Wierzycielom pewien „oddech” do końca roku kalendarzowego, o tyle terminy zawite pozostają nieubłagane. Błędne zakwalifikowanie terminu może skutkować bezpowrotną utratą możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem.
Zalecamy, aby każda sprawa sporna została poddana analizie prawnej odpowiednio wcześnie. Jak pokazały przytaczane wcześniej spory z podmiotami takimi jak PFR czy dostawcy energii, precyzyjne ustalenie wymagalności roszczenia i terminów jego przedawnienia jest fundamentem skutecznej obrony lub ataku procesowego.
Czy masz pewność, że Twoje roszczenia nie przedawnią się z końcem tego roku? Zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią w celu przeprowadzenia audytu terminów w Państwa sprawach – zadbamy o to, aby żadna ważna data nie została przeoczona.